Có một câu hỏi tôi tránh không dám hỏi suốt mấy năm:
Mình đang chạy — hay đang sống?
Câu hỏi đó không đến vào lúc tôi đang ngồi thiền thanh tịnh hay nhâm nhi ly trà đọc sách. Nó đến vào lúc mười giờ đêm. Khi con đã ngủ say, đèn trong phòng đã tắt, tôi rón rén mở máy tính ra, chỉnh độ sáng màn hình xuống thấp nhất để làm việc tiếp.
Tôi làm vì cần. Vì nếu dừng lại, tôi sợ. Tôi sợ bị bỏ lại phía sau.
Sự ám ảnh đó có lý do của nó. Ở cái thời đại mà công nghệ thay đổi từng ngày, đặc biệt là trong lĩnh vực của tôi, chỉ cần lơ là vài tháng là đã thấy mình đứng ngoài rìa thế giới. Tôi sợ tụt hậu về kiến thức. Sợ thua kém về kinh tế. Nỗi sợ vô hình đó giống như một cái roi quất vào lưng, ép tôi không được phép dừng lại.
Nhưng tôi không để ý rằng, cái sợ đó đang âm thầm lấy đi của tôi những thứ khác.
Đến một ngày, tôi giật mình nhận ra mình đang bỏ lỡ những thứ không thể nào mua lại được. Không phải tiền. Không phải kiến thức. Mà là những khoảnh khắc rất đỗi bình thường với gia đình.
Cuốn sách này là thứ tôi ước mình được đọc vào cái mười giờ đêm của những ngày tháng đó. Nếu bạn cũng đang ở một chỗ tương tự — đây là dành cho bạn.
Có những thứ không thể mua lại được.
Tôi biết rất rõ điều đó. Bạn cũng có thể biết. Nhưng giữa “biết” và “sống theo những gì mình biết” là hai thế giới hoàn toàn khác nhau.
Hãy hình dung một buổi tối điển hình của tôi: con vừa ngủ, tôi vội vã mở laptop. Tôi gõ phím nhẹ tay nhất có thể — không phải vì tôi nâng niu chiếc máy tính, mà vì tôi sợ con dậy.
Cái sự cẩn thận kỳ lạ đó tố cáo rất nhiều điều về trạng thái của tôi lúc bấy giờ. Vừa làm việc, tôi vừa vểnh tai lên nghe ngóng từng tiếng trở mình của con. Một mặt, tôi cần con ngủ thêm một chút nữa để tôi giải quyết xong đống việc đang dở dang. Nhưng mặt khác, sâu thẳm bên trong, tôi lại… thèm con thức dậy.
Vì khi con thức — mọi thứ khác biến mất.
Đó là lúc con bập bẹ kêu “ba ba” lần đầu tiên. Là lúc con chỉ tay nhận ra con cá trong quyển sách, hay ôm chầm lấy con gấu bông trên kệ. Là lúc con biết lật, biết mỉm cười rạng rỡ khi nhìn thấy mặt tôi. Những khoảnh khắc đó diễn ra cực kỳ chớp nhoáng, không hề có báo trước, và cũng không kéo dài lâu.
Nhưng kỳ lạ thay, chính những khoảnh khắc ngắn ngủi ấy lại sạc đầy năng lượng cho tôi theo cách mà mười tiếng đồng hồ cắm mặt vào màn hình không bao giờ làm được.
Nhìn lại khoảng thời gian đó, tôi thấy mình thật tham lam.
Tôi dành gần mười tiếng đồng hồ ở công ty, xử lý đủ loại mâu thuẫn giữa hệ thống và con người. Chiều chạy xe một tiếng đồng hồ về lại Bình Dương. Tắm rửa, ăn vội bữa cơm, chơi với con được một lát, rồi tám rưỡi tối khi con vừa ngủ — tôi lại tiếp tục mở máy. Tôi tự huyễn hoặc và gọi đó là “tranh thủ”.
Nhưng thành thật với chính mình, tôi làm không phải vì muốn. Là vì tôi không dám không làm.
Đó là một sự khác biệt rất quan trọng. Tôi không phải tuýp người tham công tiếc việc đến mức bỏ bê gia đình. Mà là do tôi chưa xây dựng được một hệ thống nào cho phép mình dừng lại mà không lo bị tụt lại phía sau.
Tôi cứ nghĩ mình phải làm việc chăm chỉ hơn để lo cho tương lai của con. Nhưng tôi quên mất một điều:
Con không cần tôi hoàn hảo. Con chỉ cần tôi có mặt.
Khi bắt đầu nhận ra điều đó, tôi tìm cách thay đổi.
Tôi bắt đầu sử dụng AI. Tôi học nhanh hơn. Tìm được nhiều luồng thông tin hơn. Nhưng có một nghịch lý nảy sinh: tôi lại phải ngồi trước màn hình nhiều hơn trước.
Lý do là vì hệ thống của tôi được xây dựng và nằm chết trên máy tính. Chiếc điện thoại trên tay chỉ có những con chatbot thông thường — chúng không thể đáp ứng được cái tôi thực sự cần để xử lý công việc phức tạp. Nên rốt cuộc, mỗi khi muốn “làm việc thật sự”, tôi vẫn bị xích vào cái bàn và chiếc laptop.
Cái vòng lặp bận rộn đó không thực sự được phá vỡ, nó chỉ được tối ưu lại để tôi có thể… làm được nhiều việc hơn trong cùng một khoảng thời gian.
Và đôi khi, tôi nhìn những người bạn cùng trang lứa. Họ có vẻ thong dong. Họ không cần biết quá nhiều về công nghệ, về AI như tôi. Nhưng tài chính của họ lại ổn định hơn tôi rất nhiều. Tôi tự hỏi: Kiến thức và tiền bạc có thật sự song hành với nhau không? Hay tôi đang đi sai ở một chỗ nào đó mà mình vẫn chưa nhìn ra?
Câu hỏi đó, đến tận bây giờ, tôi vẫn chưa có một câu trả lời hoàn hảo.
Đó là lý do cuốn sách này không phải là lời rao giảng của một kẻ đã đắc đạo hay tìm ra chân lý. Nó là tiếng nói của một người đang đi — vừa đi vừa nhìn lại — và muốn chia sẻ những gì mình thấy trên đường.
Tôi sẽ kể về những chỗ tôi đã vấp ngã. Những thứ tôi tiếc nuối vì biết quá muộn. Những lần tôi tưởng mình làm đúng, hóa ra lại là sai lầm.
Nếu bạn chưa từng trải qua những điều đó — tôi mong bạn sẽ không bao giờ phải gặp.
Nếu bạn đã và đang ở trong hoàn cảnh đó — hãy đọc, để biết rằng bạn không hề đi một mình.
Thật ra, sâu thẳm bên trong, đôi khi tôi chỉ muốn vứt bỏ tất cả. Bỏ cả chiếc điện thoại đang reo, gập luôn cái laptop đang chạy dở dòng lệnh.
Tôi chỉ muốn sống.
Và có lẽ — đó là lý do tôi viết cuốn sách này.