Nếu đây là một cuốn sách dạy làm giàu hay truyền động lực, tôi sẽ viết rằng: Sau khi nhìn vào chiếc gương đó, tôi hít một hơi thật sâu, xóa sạch mạng xã hội, lên một kế hoạch hoàn hảo và từ đó cuộc đời tôi bước sang trang mới.
Nhưng cuộc đời thực không có những đoạn cắt cảnh điện ảnh như thế.
Thực tế của tôi tàn nhẫn và nực cười hơn nhiều. Tôi xóa app Facebook. Nửa ngày sau, tôi tải lại. Tôi bực mình úp mặt điện thoại xuống bàn, dặn lòng phải tập trung. Mười lăm phút sau, bàn tay tôi như có một ý chí độc lập, vô thức cầm điện thoại lên, ngón cái tự động quẹt tìm đúng cái biểu tượng quen thuộc đó. Màn hình xanh lại hiện ra trước khi não tôi kịp nhận thức là mình đang làm gì.
Cái vòng lặp đó không kết thúc bằng một tiếng ‘Đoàng’ của sự giác ngộ. Không có một hệ thống thần thánh nào bỗng nhiên rơi từ trên trời xuống cứu rỗi tôi. Ý chí của tôi mỏng manh hơn tôi tưởng.
Nhiều người hỏi tôi: “Đâu là điểm tựa để anh thoát ra?” Thành thật mà nói, tôi chẳng biết nữa.
Tôi không có một cái mỏ neo nào cả. Tôi chỉ biết lầm lũi mà đi. Chắp vá. Sai thì bực. Bực thì tắt máy đi ngủ. Mai lại mở máy lên. Cứ xóa rồi cài, cứ tắt rồi bật. Giống như một kẻ đi trong sương mù, không thấy đường, chỉ biết cứ đặt chân tới trước. Đi một bước, lại quờ quạng, lại vấp.
Nhưng cái hay của việc “cứ đi, cứ đi” là sương mù rồi cũng phải nhạt dần. Không phải vì sương tan, mà vì mắt mình bắt đầu quen với bóng tối. Dần dần, những khoảng trống giữa các lần “tắt - bật” bắt đầu dài ra. Tôi bắt đầu làm được một việc, rồi hai việc. Cảm giác trống rỗng vẫn còn đó, nhưng nó không còn đủ sức kéo tôi lùi lại nữa.
Tôi nhận ra: Bước ngoặt không phải là một khoảnh khắc. Nó là một quá trình ma sát. Bạn cứ mài mình vào thực tế đủ lâu, thì cái ảo ảnh tự nhiên sẽ rơi rụng.
Thứ kéo tôi ra khỏi vũng lầy lặp đi lặp lại đó không phải là một kế hoạch vĩ cuồng hay một quyết tâm đổi đời. Nó là một cái tool cỏn con.
Ngày hôm đó, thay vì ngồi viết một tài liệu chiến lược dài ba mươi trang mà tôi biết mình sẽ bỏ dở giữa chừng, tôi mở n8n lên. Kéo một node. Nối sang node thứ hai. Thiết lập một cái webhook bé xíu. Không có gì phức tạp. Trông nó giống như một đứa trẻ đang xếp hai viên gạch Lego lại với nhau hơn là một người đàn ông đang xây dựng sự nghiệp.
Tôi bấm nút ‘Execute’. Vòng tròn xanh lá cây hiện lên. Hệ thống báo: Thành công.
Ngay khoảnh khắc đó, tôi cảm nhận rõ rệt một sự thay đổi vật lý bên trong mình.
Khi bạn lướt Facebook và thấy thành tựu của người khác, não bạn cũng tiết ra dopamine, nhưng đó là một thứ hóa chất rỗng tuếch. Nó làm nhịp tim bạn đập nhanh hơn một chút, một sự hưng phấn giả tạo lóe lên rồi tắt ngúm, để lại một cảm giác bồn chồn, ngứa ngáy nơi đầu ngón tay và một sự căng cứng xám xịt đè nặng trên hai vai. Nó giống như việc bạn đang đói lả nhưng lại cố nhai kẹo cao su — miệng thì bận rộn, nhưng dạ dày vẫn cồn cào.
Nhưng khi cái webhook kia báo xanh, thứ dopamine tiết ra trong não tôi hoàn toàn khác. Nó đặc. Nó chắc nịch.
Tôi nghe thấy tiếng mình thở ra một hơi dài — một hơi thở sâu thực sự chứ không phải những nhịp thở nông, gấp gáp của kẻ đang lướt mạng. Cơ vai tôi chùng xuống. Sự bồn chồn ở các đầu ngón tay biến mất, thay vào đó là một sự điềm tĩnh kỳ lạ. Cảm giác trống rỗng nơi lồng ngực được lấp đầy bởi một hơi ấm của sự kiến tạo. Dù cái tôi vừa làm ra chỉ là một con bot tự động gửi tin nhắn báo thức, nhưng nó là thật. Nó chạy. Nó tồn tại vì tôi đã làm ra nó.
Tôi phát hiện ra một sự thật: Để phá vỡ sức ỳ, bạn không cần một cỗ xe lu. Bạn chỉ cần một cái nêm nhỏ xíu, nhưng đủ sắc nhọn.
Những tool nhỏ, những kịch bản n8n ngắn tẹo đó chính là chiếc nêm của tôi. Chúng không đòi hỏi tôi phải có cảm hứng. Cảm hứng là thứ hóa học xa xỉ của những kẻ rảnh rỗi. Máy móc thì không cần cảm hứng, chúng chỉ cần logic. Tôi bám vào cái mạch logic lạnh lùng đó để lôi cơ thể mình dậy.
Làm được một tool nhỏ, khoảng cách tới lần mở mạng xã hội tiếp theo của tôi kéo dài ra được nửa tiếng. Làm được tool thứ hai, mạch máu tôi như được lưu thông trở lại, tôi quên luôn mình định lướt web để làm gì.
Cái sương mù trong đầu tôi không tan đi bằng cách tôi cố gắng dùng ý chí nhìn xuyên qua nó. Nó tan đi vì tôi bận cúi xuống, nhặt từng viên gạch nhỏ lên và bắt đầu xây đường.
Những ngày sau đó, sương mù có vẻ như đã lùi lại. Tôi không còn vô thức mở mạng xã hội nữa. Tôi có một món đồ chơi mới: n8n và các workflow tự động hóa.
Cảm giác thỏa mãn từ “chiến thắng bé tí teo” ban đầu nhanh chóng biến thành một cơn nghiện mới. Sáng mở mắt ra, tôi lao vào bàn làm việc, hăm hở tạo thêm các luồng tự động hóa. Tôi kết nối cái này với cái kia, vẽ ra những kịch bản xử lý dữ liệu phức tạp. Nhìn những điểm nối báo xanh chạy mượt mà trên màn hình, tôi thấy mình đang làm việc rất hiệu suất.
Nhưng rồi một tháng trôi qua. Tôi nhìn lại cái kho tàng workflow khổng lồ của mình. Rất hoành tráng. Rất thông minh.
Chỉ có điều: Không có thứ gì thực sự được ra mắt (publish). Và quan trọng nhất: Chẳng có cái workflow nào tạo ra một đồng doanh thu thực tế.
Tôi lại rơi vào một cái bẫy khác: Cái bẫy của người thích xây dựng (Builder’s Trap). Cảm giác bận rộn giả tạo. Tôi đã lấy việc “xây công cụ” để trốn tránh việc phải đối mặt với thị trường thật, khách hàng thật và tiền thật.
Cảm giác thất vọng lại ùa về. Nhưng lần này, dư vị của nó khác hẳn.
Nó không phải là sự xám xịt, rỗng tuếch sau khi tiêu thụ rác mạng xã hội. Lướt Facebook xong, thứ tôi có là một cái đầu mệt mỏi. Còn bây giờ, dù chưa kiếm được tiền, tôi biết rõ mình đang nắm trong tay thứ gì. Tư duy logic. Tư duy hệ thống. Khả năng lắp ghép các khối kỹ thuật để giải quyết vấn đề.
Tôi biết chắc chắn rằng, một ngày nào đó, ở một dự án nào đó, khối kiến thức này sẽ có chỗ để dùng. Nó không phải là rác. Nó là “của để dành”.
Chặng đường phía trước vẫn còn dài, nhưng ít nhất, tôi không còn đi lùi nữa. Tôi đã chuyển từ một kẻ tiêu thụ thụ động thành một kẻ kiến tạo — dù sự kiến tạo ấy vẫn còn đang loay hoay trong phòng thí nghiệm của riêng mình.